Klauzula arbitrażowa – wyjaśnienie i zastosowanie w prawie

Klauzula arbitrażowa – wyjaśnienie i zastosowanie w prawie
Autor Ignacy Górski
Ignacy Górski22 maja 2024 | 6 min

Klauzula arbitrażowa jest to szczególne postanowienie umowne, określające sposób rozstrzygania sporów wynikających z danej umowy przez sąd polubowny (arbitrażowy) zamiast powszechnego sądu państwowego. Jest ona powszechnie stosowana w obrocie gospodarczym, zwłaszcza w kontraktach o charakterze międzynarodowym. W niniejszym artykule wyjaśniamy istotę klauzuli arbitrażowej, jej zastosowanie w prawie polskim i międzynarodowym oraz wady i zalety tej instytucji.

Kluczowe wnioski:
  • Klauzula arbitrażowa umożliwia rozstrzyganie sporów przez niezawisłych arbitrów zamiast sędziów państwowych. Jest często stosowana w kontraktach międzynarodowych.
  • Postępowanie arbitrażowe cechuje się większą dyskrecją, szybkością i specjalizacją arbitrów w porównaniu z sądami powszechnymi.
  • Ważne jest prawidłowe sformułowanie klauzuli arbitrażowej, aby uniknąć problemów z jej wykonaniem.
  • Wyrok arbitrażowy jest wiążący i ma moc prawną na równi z wyrokiem sądu powszechnego.
  • Wybór sądu arbitrażowego lub polskiego wymaga przeanalizowania konkretnej sytuacji i oceny zalet oraz wad obu trybów.

Klauzula arbitrażowa - definicja i istota

Klauzula arbitrażowa to szczególne postanowienie umowne, na mocy którego strony wyłączają możliwość rozstrzygania sporów wynikających z danej umowy przez sądy powszechne. Zamiast tego, zobowiązują się poddać spór pod rozstrzygnięcie sądu polubownego (arbitrażowego).

Jest to zatem klauzula, w której strony umowy dokonują zapisu na sąd polubowny. Klauzula arbitrażowa stanowi zobowiązanie stron do rozstrzygania wszelkich sporów dotyczących danej umowy przez zespół arbitrów, a nie przez sąd państwowy.

Zapis na sąd polubowny jest ważny tylko wtedy, gdy obie strony mają pełną zdolność do czynności prawnych. W przypadku osób fizycznych wyklucza to osoby małoletnie lub ubezwłasnowolnione. Dla podmiotów gospodarczych zdolność tę muszą posiadać osoby reprezentujące dany podmiot.

W świetle prawa polskiego, aby klauzula arbitrażowa była ważna i skuteczna, musi zostać zamieszczona w umowie na piśmie. Może przybrać formę odrębnej umowy (klauzuli) lub znaleźć się w jednym z postanowień głównej umowy między stronami.

Klauzula arbitrażowa w umowach gospodarczych

Klauzule arbitrażowe są powszechnie stosowane w umowach zawieranych na gruncie obrotu gospodarczego, zwłaszcza w przypadku kontraktów o charakterze międzynarodowym. Wynika to z faktu, że polubowne rozstrzyganie sporów przez specjalistów z danej dziedziny jest często korzystniejsze niż ścieżka sądowa.

Zapisy na sąd polubowny są chętnie wykorzystywane w umowach: handlowych, budowlanych, franchisingu, leasingu czy joint venture. Mają one zagwarantować szybsze i bardziej profesjonalne rozwiązanie sporu w porównaniu z często przewlekłymi procesami sądowymi.

W przypadku korporacji międzynarodowych, poddanie sprawy pod arbitraż pomaga uniknąć ewentualnych uprzedzeń sędziów z danego kraju względem zagranicznego podmiotu. Dodatkowo zapewnia bardziej dyskretną procedurę niż rozprawy sądowe, co bywa istotne w przypadku sporów dotyczących własności intelektualnej, tajemnic handlowych itp.

Wraz z globalizacją i rozwojem wymiany handlowej, klauzule arbitrażowe stają się coraz bardziej popularne. Umożliwiają podmiotom z różnych systemów prawnych poddanie sporów rozstrzygnięciu przez bezstronny i neutralny sąd polubowny.

  • Klauzula arbitrażowa pozwala na rozstrzyganie sporów przez specjalistów z danej dziedziny, co jest szczególnie istotne w skomplikowanych sprawach gospodarczych.
  • Zapisy na sąd polubowny gwarantują poufność postępowania, ograniczając ryzyko narazienia na szwank tajemnic przedsiębiorstwa.

Czytaj więcej: Oficjalne opłaty adwokackie w Polsce – stawki i regulacje

Klauzula arbitrażowa w prawie polskim

W prawie polskim podstawową regulacją dotyczącą arbitrażu jest ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Znajdują się tam przepisy odnoszące się do sądownictwa polubownego oraz skuteczności klauzul arbitrażowych.

Zgodnie z art. 1161 k.p.c. zapis na sąd polubowny (czyli właśnie klauzula arbitrażowa) może objąć jedynie sprawy mogące być przedmiotem ugody sądowej. Czyli takie, gdzie stronom wolno swobodnie dysponować przedmiotem sporu. Wyklucza to zatem część spraw rodzinnych czy pracowniczych.

Ponadto zapis na sąd polubowny nie może dotyczyć spraw o alimenty ani spraw ze stosunku spółki oraz dotyczących jej członków będących wspólnikami spółki.

Co istotne, jeśli jedna ze stron powołuje się na klauzulę arbitrażową, sąd powszechny musi odrzucić pozew lub wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie objętej zapisem. Sąd bada jedynie, czy zapis jest ważny, skuteczny i czy strona prawidłowo się na niego powołała.

Klauzula arbitrażowa a prawo międzynarodowe

Zdjęcie Klauzula arbitrażowa – wyjaśnienie i zastosowanie w prawie

Ogromną rolę w rozwoju i standaryzacji zapisów na sąd polubowny odegrała Konwencja o uznawaniu i wykonywaniu obcych orzeczeń arbitrażowych, podpisana w Nowym Jorku w 1958 r. Przedmiotem tej konwencji są właśnie zasady uznawania i wykonywania zagranicznych klauzul arbitrażowych oraz orzeczeń arbitrażowych.

Konwencja nowojorska stanowi fundament arbitrażu międzynarodowego, określając m.in. podstawowe wymogi formalne skutecznej klauzuli arbitrażowej. Zgodnie z nią, zapis na arbitraż powinien być zawarty w pisemnej umowie lub w formie wymiany listów bądź teleksów.

Istotne jest także Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego nr 1215/2012 (Bruksela I bis), regulujące kwestie uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych na terenie UE. Określa ono m.in. sytuacje, w których sąd państwa członkowskiego będzie mógł odmówić uznania orzeczenia arbitrażowego.

Ponadto w arbitrażu międzynarodowym kluczową rolę pełnią regulaminy stałych sądów arbitrażowych, takich jak Międzynarodowy Sąd Arbitrażowy przy Izbie Handlowej w Paryżu czy Amerykańskie Stowarzyszenie Arbitrażowe (AAA). Określają one zasady sporządzania i interpretacji klauzul arbitrażowych w postępowaniach przed danym sądem.

  • Konwencja nowojorska z 1958 r. stanowi fundament arbitrażu międzynarodowego oraz uznawania zagranicznych klauzul arbitrażowych i orzeczeń.
  • Ważną rolę odgrywa także regulacja Bruksela I bis dotycząca uznawania orzeczeń arbitrażowych w UE.

Podsumowanie

Klauzula arbitrażowa to szczególne postanowienie umowne, na mocy którego strony zobowiązują się rozstrzygać ewentualne spory przed sądem polubownym zamiast państwowym. Jest powszechnie stosowana w kontraktach gospodarczych, zwłaszcza o charakterze międzynarodowym, ze względu na wiele zalet arbitrażu.

Zawarcie klauzuli arbitrażowej zapewnia szybsze i bardziej profesjonalne rozwiązanie sporu przez specjalistów z danej dziedziny. Wzmacnia poufność postępowania i neutralność względem stron z różnych krajów. Ważne jest jednak prawidłowe sformułowanie zapisu, zgodnie z wymogami prawa krajowego i międzynarodowego.

5 Podobnych Artykułów

  1. Przegląd przestępstw i kar według Kodeksu Karnego
  2. Wątpliwości wokół kadencji Prokuratora Generalnego – wyjaśniamy
  3. Oficjalne opłaty adwokackie w Polsce – stawki i regulacje
  4. Czym jest małżeństwo w świetle prawa? Definicja i przepisy
  5. Jak przygotować się do egzaminu na doradcę restrukturyzacyjnego?
tagTagi
shareUdostępnij artykuł
Autor Ignacy Górski
Ignacy Górski

Jestem prawnikiem, który zdecydował się dzielić wiedzą prawną i społeczną przez założony przeze mnie portal. Moje artykuły to efekt pasji do prawa i chęci przekazywania skomplikowanych zagadnień w przystępny sposób. Specjalizuję się w prawie cywilnym i adwokaturze, a moje analizy prawne oraz komentarze do aktualnych wydarzeń pomagają czytelnikom zrozumieć, jak prawo wpływa na ich codzienne życie. Zapraszam do lektury i interakcji.

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Komentarze(0)

email
email

Polecane artykuły